Powieść ta jest historyczną maską. Główny bohater jest w istocie dziewiętnastowiecznym spiskowcem, a walka Litwinów z Krzyżakami jako żywo przypomina konflikt pomiędzy narodem polskim a carskim systemem zniewolenia. Konrad Wallenrod jest średniowiecznym rycerzem zmuszonym do działania sprzecznego z kodeksem postępowania rycerskiego.
Dlaczego zło walczy ze złem? Bo to, że szatan walczy z Bogiem, zło z dobrem - jest w wymiarze zarówno metafizycznym, jak i historycznym czymś oczywistym. Woland przybywa do Moskwy, by ocalić to, co jeszcze nie zostało zepsute; pogrążyć zaś to, co złe i moralnie chore.
To wypłynęło ze mnie. Bunt? Krzyk? Protest? Wiara? Strach, a może wręcz przerażenie? Miłość? Wierność? Poddanie? Ostrzeżenie? Krzyk? Wstyd? Zażenowanie? Patrzyłem, a we mnie krzyczało! To NIEEEEEEEEEEEEEEE!!!!!!!!!!!!! wciąż się we mnie drze jak oszalałe. Jest, boli, rozdziera, nie chce... Tak mi z tym trudno i źle...
Należy wybrać między Crystusem a antychrystem,bestią a barankiem, między maską diagła a ikoną Boga, czyli pomiędzy duchami o różnej naturze. Zamazywanie tego napięcia to początek śmierci, także duchowej.
Najbardziej powszechnym określeniem modlitwy jest dialog z Bogiem. Dialog zakłada słuchanie i odpowiedż. Modlitwa jest więc także słuchaniem Stwórcy. Dziś Jego głos najwyrażniej brzmi na kartach Pisma Świętego.
Człowiek jest istotą złą - zdradliwość, okrucieństwo i nieuczciwość leżą w jego naturze. Jedyną rzeczą, która powstrzymuje jego naturalne, złe instynkty, jest superego (sztuczny twór nabyty w procesie socjalizacji).
Zwolennicy poglądu "O zmarłych należy mówić albo dobrze, albo wcale", nie mają racji. Gdyby tak było, nie molibyśmy wypowiadać się na temat wielkich zbrodniarzy i ich niegodziwości.
