2
głosów
- +

Motyw rozstania - konstrukcja prezentacji maturalnej

Autor:

Aktualizacja: 02.12.2010


Kategoria: Edukacja Wiedza Nauka / Poradniki


Artykuł
  • 2 głosów dodatnich
  • 0 głosów ujemnych
  • 20786 razy czytane
  • 1 przedrukowany
  • 0 Polemik/Poparć <span class="normal">Odpowiadanie na artykuł</span>
  • Licencja: CC <span class="normal">Zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych pod warunkiem umieszczenia informacji o tw&oacute;rcy.</span>
Dostęp bezpłatny <span class="normal">Dostęp do treści jest bezpłatny.<br/> Inne pola eksploatacji mogą być zastrzeżone sprawdź <b>licencję</b>, żeby dowiedzieć się więcej</span>
 

Opis technik sporządzania prezentacji maturalnej do tematu "Rozstanie zakochanych w literaturze. Przedstaw przyczyny i konsekwencje rozstania w literaturze polskiej i obcej". Poradnik odwołuje się do dzieł literackich różnych epok.


Wielkimi krokami zbliża sie matura, a wielu maturzystów nie posiada jeszcze gotowej pracy maturalnej. Osobom, które wybrały temat pt. "Rozstanie zakochanych w literaturze. Przedstaw przyczyny i konsekwencje rozstania w literaturze polskiej i obcej" prezentujemy przykładowy sposób sporządzenia prezentacji maturalnej.

Do jakiej prezentacji?
• Rozstanie zakochanych w literaturze. Przedstaw przyczyny i konsekwencje rozstania w literaturze polskiej i obcej.
• Literackie rozstania i powroty jako nieodzowny element motywu miłości. Zaprezentuj wybrane utwory.

Jak może brzmieć temat pracy?
• Miłość czy poświęcenie dla społeczeństwa? Przedstaw motywy decyzji Judyma o rozstaniu z Joasią.

Bibliografia podmiotu
• Homer - Iliada
• William Szekspir - Romeo i Julia
• Adam Mickiewicz - Konrad Wallenrod, Dziady
• Juliusz Słowacki - Rozłączenie
• Bolesław Prus - Lalka
• Stefan Żeromski - Ludzie bezdomni
• Tadeusz Borowski - Pożegnanie z Marią

Bibliografia przedmiotu
• Andrzej Z. Makowiecki, Słownik postaci literackich, Warszawa 2003.
Tu znajdziesz dzieje wszystkich interesujących Cię bohaterów.
• Henryk Markiewicz, "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego, Warszawa 1975.
Ciekawa jest cała książka wybitnego znawcy Żeromskiego, ale Tobie z pewnością przyda się rozdział: Dramat Joasi.
• Władysław Kopaliński, Leksykon wątków miłosnych, Warszawa 2002.
Wszystkie słowniki, encyklopedie i leksykony tego autora są po prostu niezastąpione przy rozmaitych powtórkach, opracowywaniu motywów i… przygotowaniu do matury. Ponieważ rozstanie często jest związane z wątkiem miłosnym, ten leksykon z pewnością pomoże Ci uporządkować materiał literacki i rozszerzyć go.

1. Materiał główny, na który składają się prezentacje maturalne:
Chronologiczny przegląd materiału literackiego

Kto się rozstał?
• Hamlet z Ofelią
• Romeo z Julią
• Konrad Wallenrod z Aldoną
• Jacek Soplica z Ewą
• Kordian z Laurą
• Wokulski z Izabelą Łęcką
• Doktor Judym z Joasią Podborską

Poetyckie okoliczności rozstania
• noc lub świt
• słowiki lub gołębie
• niemożność zapomnienia
• przejmujący smutek, tęsknota, żal


Renesans
Romeo i Julia Williama Szekspira
Przywołanie wielkiej tragedii o miłości w pierwszej chwili może zdziwić: wiadomo, jak ta historia się skończyła - niestety, nie happy endem, ale i nie rozstaniem. Przez zwykłe nieporozumienie intryga, która miała połączyć kochanków, wiedzie ich do śmierci. Romeo wypija truciznę na widok leżącej zmarłej Julii, podczas gdy ona tylko śpi. Ona zaś, po przebudzeniu zabije się na widok martwego Romea… Ale zanim to nastąpiło, słynni kochankowie poznali się, spotykali i rozstawali. Temat wcale nie nakazuje, byśmy opisywali tylko rozstania ostateczne. W dziełach Szekspira można znaleźć prawie wszystko o człowieku. Najsłynniejsze słowa, które padają, oczywiście, w sytuacji rozstania, brzmią:
Chcesz już iść? Jeszcze ranek nie tak bliski,
Słowik to, a nie skowronek się zrywa (…).
To mówi Julia do Romea w scenie piątej aktu trzeciego, gdy żegna odchodzącego kochanka, z dołu dochodzi wołanie matki, a Romeo, wychodząc, odpowie:
I twoja także twarz jak pogrobowa
Smutek nas trawi. Bądź zdrowa! Bądź ­zdrowa!
Nieszczęsne "Bądź zdrowa!" od Szekspira się zaczęło, ale powtórzy się jeszcze nieraz w literaturze. "Bądź zdrów", "bądź zdrowa" to słowa, które często padają w literackich rozstaniach i z rozstaniem się kojarzą. A że, jak rzekliśmy, u Szekspira można znaleźć wszystko, można też wyczytać samą definicję rozstania:
Jak żak, gdy rzuca książkę, tak kochanek
Do celu swego pospiesza wesoły;
A gdy nadejdzie z kochanką rozstanek,
Wlecze się smutnie, jak ów żak do szkoły.
Jest to refleksja Romea (akt drugi, scena druga). Być może niezbyt wzniosła, lecz młodzieży szkolnej powinna być bliska, w przeciwieństwie do słów, którymi pożegnał

Hamlet ­Ofelię:
Wstąp do klasztoru. Adieu.
Po czym, rzuciwszy kilka niemiłych słów, na które Ofelia naprawdę nie zasłużyła: o fałszu makijażu i ogólnej bezecności kobiet - powtarza: "Do klasztoru! Do klasztoru!". Rozwiązanie to, już dziś niemodne, wielokrotnie wykorzystywano w literaturze - np. Krzysia Drohojowska z rodzimej Trylogii także myślała o klasztorze, gdy okazało się, że nie może poślubić tego, którego kocha, czyli Ketlinga.
Gdy Mały Rycerz odstąpi Krzysię Ketlingowi, będzie to scena rozstania, wielce wzruszająca, ozdobiona pięknymi słowami: "Jest prawo większe i starsze od wszelkich ludzkich, na mocy którego serce za miłością tylko iść musi i idzie". Ale od Szekspira do Sienkiewicza szmat czasu minął, a literatura zarejestrowała inne, rozdzierające serca, rozstania. Najważniejszą zaś dla tej tematyki epoką pozostaje niewątpliwie romantyzm.

Romantyzm
Adam Mickiewicz opisał wiele rozstań literackich. Oto przykłady:
Do M*** - słynny utwór przywoła Prus w Lalce, Mniszkówna w Trędowatej. Wszyscy znają ten tekst:
Na każdym miejscu i o każdej dobie,
Gdziem z tobą bywał, gdziem się z tobą bawił,
Wszędzie i zawsze będę ja przy tobie,
Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawił.
W ten sposób rozstanie otrzymało sankcję wiecznie powracającego wspomnienia. W świetle słów wieszcza zrozpaczeni kochankowie nie bardzo mogą się pocieszać prozaicznym porzekadłem, iż czas goi rany. Zwłaszcza że
Precz z mej pamięci!… Nie - tego rozkazu
Moja i twoja pamięć nie posłucha.
Do*** Na Alpach w Splügen
Liryk zaczyna się następująco:
Nigdy, więc nigdy z tobą rozstać się nie mogę!
Dalej dowiemy się, iż wspomnienie ukochanej i ciągła myśl o niej prześladują podróżnika długo po rozstaniu.

Konrad Wallenrod
Główny bohater rozstaje się z ukochaną Aldoną dwa razy. Po raz pierwszy, gdy decyduje się powrócić do zakonu krzyżackiego, by zniszczyć go od środka. Przyjmując misję szpiega - choć niehonorowo - realizuje literacki schemat porzucenia ukochanej dla ojczyzny. Przecież "Walter kochał swą żonę, lecz miał duszę szlachetną / Szczęścia w domu nie zaznał, bo go nie było w ojczyźnie". Drugie pożegnanie ma miejsce w finale utworu, bo Aldona podążyła za mężem jako pustelnica. Wallenrod żegna się z nią słynnym "bądź zdrowa", zanim popełni samobójstwo. Sceny rozstania z ukochaną na rzecz ojczyzny to motyw bardzo charakterystyczny dla polskiej literatury, pełnej opisów powstań, konspiracji, wojen. Ukochany wyruszający do boju, z pamiątką od ukochanej - to wersja szlachetniejsza od dylematu Wallenroda, niemniej jednak idea jest ta sama.

Dziady


Część IV to całe studium poświęcone miłości. Tu przyczyna rozstania, a tym samym schemat literacki jest nieco inny, ale też bardzo popularny: wielbiciel został odrzucony, gdyż nie dorastał pannie do pięt ani urodzeniem, ani majątkiem, ani pozycją społeczną. Innymi słowy, kwestie społeczne niweczą żarliwe uczucie. Ukochana mówi wówczas mniej więcej tak:
Przestań płakać, przestań szlochać,
Idźmy każdy w swoją drogę,
Ja cię wiecznie będę… wspominać,
Ale twoją być nie mogę!
Autorem wielu literackich rozstań był też inny nasz wieszcz - Juliusz Słowacki. Oto przykład:
Rozłączenie
Ten liryk może bardzo się przydać w prezentacji na temat rozstania, gdyż jak wskazuje tytuł, nie jest niczym innym jak poetycką definicją… rozłączenia. Kto czytał ten wiersz chociaż dwa razy, pewnie zapamiętał początek:
Rozłączeni - lecz jedno o drugim pamięta;
Pomiędzy nami lata biały gołąb smutku
I nosi ciągłe wieści.
Cytat doskonale nadaje się na motto prezentacji lub pracy o rozstaniach - kusi, aby zacząć wypowiedź od tych właśnie słów. Tematem całego utworu jest sytuacja rozstania, obrazowana bardzo interesująco - poeta włącza w świat uczuć dwojga ludzi wiele elementów krajobrazu, zestawia różne przestrzenie, w których funkcjonują rozłączone osoby, analizuje ich psychikę.

NASZA RADA
Zwróć uwagę na zakończenie
utworu Rozłączenie
Lecz choć się nigdy, nigdzie
połączyć nie mamy,
Zamilkniemy na chwilę i znów się wołamy
Jak dwa smutne słowiki, co się wabią płaczem.
Porównanie do słowików, tak bardzo romantyczne, warte jest zapamiętania i wykorzystania.

Pozytywizm
Lalka Bolesława Prusa
Rozstanie Stanisława Wokulskiego z Izabelą Łęcką na stacji kolejowej w Skierniewicach w chwili, gdy byli już oni narzeczeństwem, jest mistrzowsko napisaną sceną. Fabuła mknie szybko: Wokulski uszczęś­liwiony, bliski zdobycia Izabeli (zdobywanie trwało ponad dwa tomy powieści!), przysłuchuje się pewnej rozmowie. Izabela prowadzi ją po angielsku z Kazimierzem Starskim. Dama jest nieświadoma, że jej narzeczony nauczył się angielskiego i słyszy teraz rzeczy, które ją absolutnie kompromitują.
Reakcja porażonego prawdą Wokulskiego jest konkretna - żąda wódki, lecz jej nie pije, mistyfikuje telegram, który każe mu wysiąść na tej właśnie stacji i żegna oniemiałą i zatrwożoną Belę następująco: "Farewell, miss Iza, farewell!". Najczystszą angielszczyz­ną. Choć po tak twardym załatwieniu sprawy przeżywa katusze i próbuje rzucić się pod pociąg - to jednak jest to jedno z najkrócej wypowiedzianych, a najmocniejszych pożegnań naszej literatury.

Młoda Polska
Ludzie bezdomni Stefana Żeromskiego
Rozstanie Judyma z Joasią Podborską, które następuje w finałowej części książki, może się wydać nienaturalne, bezsensowne i okrutne. Tak jednak zdecydował autor i w rezultacie mamy do czynienia z rozstaniem ideologicznym, ze swoistą wersją porzucenia ukochanej dla wyższej idei. Tu ideą nie jest ojczyzna, lecz misja służenia ubogim. Doktor Judym chce poświęcić się bez reszty społecznym ideałom, dlatego odrzuca miłość Joasi oraz nadzieję na własny dom i szczęście. Ta scena jest znaczącą sceną w polskiej literaturze. Kiedy Joasia próbuje walczyć o ich miłość, Judym argumentuje:
Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden (…).
Joasia odpowie w końcu "Szczęść ci Boże" i odejdzie:
Przez chwilę widział spod bezwładnych, ciężkich powiek jej twarz bolesną. Była jak maska pośmiertna z gipsu. Za chwilę stracił ją z oczu.

Literatura XX w.
Motyw rozstania czy też miłości rzadko bywa pierwszoplanowy w literaturze współczesnej. Jest najczęściej splątany z innymi tematami, dominującymi w XX w. Jednym z nich jest wojna i wszelkie jej konsekwencje, w tym rozstania ludzi - rozdzielała ich wojenna zawierucha. Tragiczne były losy tych, którzy trafili do obozu czy łagru, wzięli udział w powstaniu, ponieśli śmierć. Wojenne rozstanie zapisane jest u Borowskiego.

Pożegnanie z Marią Tadeusza Borowskiego
Nie będzie tu "ostatnich" słów i gestów - obraz rozstania z opowiadania Borowskiego jest wyjątkowy: Tadeusz widzi Marię odjeżdżającą niemieckim transportem do obozu koncentracyjnego. Nie może nic zrobić, widzi, jak oddala się samochód z jeńcami, a wraz z nim ukochana, z którą miał się spotkać. Wyrusza za nią do obozu.

Ósmy dzień tygodnia Marka Hłaski
Przyczyną nieszczęść, rozstań i nieudanych związków w prozie Hłaski jest z reguły ponura, okrutna rzeczywistość. Tak też jest i w opowiadaniu o Agnieszce i Piotrze. Właściwie powinno się im udać: kochają się, chcą być razem, pasują do siebie. A jednak… Nie mają kąta, gdzie mogliby być tylko we dwoje. Wokół nich tętni świat zapijaczonych knajp, beznadziei, ludzkiej podłości, cynizmu. Takie też będzie rozstanie: po tym, jak Agnieszka zdecyduje się spędzić noc w hotelu z przypadkowo poznanym dziennikarzem, skończy się jej związek z Piotrem.

Śliczna dziewczyna Marka Hłaski
Opowiadanie jest opisem wyjątkowo brutalnej i niesmacznej sceny rozstania. Przepiękna para młodych ludzi rozmawia na ławeczce w parku. Ich widok traci na uroku, gdy narrator pozwala usłyszeć rozmowę o tym, że nie chcą się znać: on nie daje jej pieniędzy na skrobankę, ona twierdzi, że to on jest ojcem… Nie wiadomo właściwie, czy w ogóle zaistniał tu jakiś związek, niemniej scena pożegnania typowa jest dla czarnego realizmu Hłas­ki, zwłaszcza przez kontrast zewnętrznej urody z wewnętrznym brudem bohaterów.

Techniki prezentowania
Jak uatrakcyjnić prezentację?
• Możesz odwołać się do filmowych ekranizacji wielkich dzieł literackich. Niektóre sceny rozstania ukazane są po mistrzowsku. Wykorzystaj na przykład nagrane na wideo fragmenty Romea i Julii w reżyserii Baza Luhrmanna.
• Odwołaj się do czasów wojny i specyfiki ówczesnych rozstań: nagłych, bez pożegnania, bez wieści, bez pewności, czy osoba, która zniknęła, żyje, czy nie (tzw. łapanki). Taki motyw występuje między innymi w Pożegnaniu z Marią Tadeusza Borowskiego.

Jak o tym mówić?
• Zastosuj antytezy:
Rozstanie może być bardzo bolesne, ale może też być wielką ulgą.
Rozstanie stanowi zawsze koniec jakiegoś etapu, ale też oznacza początek nowego czasu. Są rozstania, po których miło jest wrócić do ukochanej osoby i są rozstania bezpowrotne.
• Używaj różnorodnych określeń: rozstanie, rozłąka, rozłączenie, rozdzielenie, odejście, pożegnanie…

Cytaty do wykorzystania
To wszystko, co nas łączy, jest miłość szalona,
A wszystko, co jest prawdą, na wieki nas dzieli.
Jan Lechoń

A kiedy przyjdzie godzina rozstania,
Popatrzymy sobie w oczy długo, długo
I bez jednego słowa pożegnania
Idźmy - ja w jedną stronę, a ty w drugą.
Tadeusz Boy-Żeleński

Rozłąka osłabia mierne uczucie, a wzbogaca wielkie, jak wiatr gasi świecę, a rozpala ogień.
François de La Rochefoucauld

Każde pożegnanie ma coś ze śmierci, każde ponowne spot­kanie - coś ze zmartwychwstania.
Artur Schopenhauer


Podobał Ci się artykuł?
2
głosów
- +

Brak polemik/poparć



Podobne artykuły:


KOMENTARZE


System komentarzy dostarcza Disqus

Używając tej strony zgadzasz się na wykorzystywanie plików Cookie.Dowiedz się więcej.

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Z dniem 25.05.2018 wprowadziliśmy też w życie rozporządzenia dotyczące ochrony danych osobowych. Więcej informacji w naszej Polityce Prywatności i Regulaminie.

Zamknij