Podstawą dobrej praktyki utrzymania rzek jest wykonywanie prac utrzymaniowych tylko tam, gdzie są one naprawdę konieczne, i takich które skutecznie rozwiążą napotykane problemy, a dodatkowo pociągną za sobą jak najmniejsze koszty ekonomiczne i środowiskowe. Ponadto nie powinny one – co chyba oczywiste – spowodować nowych problemów w innym miejscu, na przykład zwiększenia zagrożenia powodziowego na dalszym odcinku regulowanej rzeki, poniżej miejsca wykonanych prac regulacyjnych.

Data dodania: 2023-01-24

Wyświetleń: 42

Przedrukowań: 0

Głosy dodatnie: 0

Głosy ujemne: 0

WIEDZA

0 Ocena

Licencja: Creative Commons

Rzeka - kiedy i jak interweniować?

W Prawie wodnym ustawodawca wymienia szczegółowo problemy, jakie są wskazaniem do wykonania prac utrzymaniowych na cieku wodnym. Są to: zagrożenie powodziowe lub konieczność usuwania skutków powodzi, utrudniony spływ lodu i powstawanie na cieku niekorzystnych zjawisk lodowych, a także potrzeba umożliwienia prawidłowego funkcjonowania dróg oraz urządzeń wodnych. Prawodawca zastrzega jednak, że wymienione cele prac podejmowanych na rzece nie powinno utrudniać, a tym bardziej uniemożliwiać zachowania lub uzyskania na niej odpowiedniego stanu środowiska i bioróżnorodności.

Dlatego też należy wszędzie, gdzie to możliwe wykonywać konieczne prace utrzymaniowe tak, aby czas ich wykonywania nie kolidował z okresami rozrodu organizmów występujących na danym cieku wodnym. Jest to trudne, ponieważ rozród poszczególnych gatunków przebiega w różnych ramach czasowych, i może być tak, że przez cały sezon jakieś grupy zwierząt akurat przystępują do rozrodu. Może to powodować konieczność wyboru, które obecne w cieku organizmy chronić bardziej kosztem innych, może mniej cennych przyrodniczo i środowiskowo.

Tę trudną sytuację może nieco ułatwiać fakt, że naturalne (nieuregulowane) rzeki przepływające przez tereny przyrodniczo mało zmienione, a zwłaszcza przez tereny chronione – czyli akurat te, w których występuje najwięcej różnych gatunków zwierząt i w których najtrudniej byłoby znaleźć czas wolny od rozrodu któregoś z nich – zasadniczo nie wymagają prac utrzymaniowych lub wymagają ich sporadycznie i w niewielkim stopniu. Są to tak zwane w dokumentach rzeki samoutrzymujące się, których kształt i dynamika w na ogół wystarczającym stopniu regulowane są przez występujące w nich procesy naturalne.

Natomiast rzeki uregulowane mają na ogół skłonność do spontanicznej renaturalizacji, podczas której ich wyprostowane koryto stopniowo odzyskuje dawną zmienność i krętość morfologiczną, a dno różnorodność budowy oraz roślinność wodną. Zatem prace utrzymaniowe w wielu wypadkach nie są potrzebne rzece, albo mogą się okazać uzasadnione prace wspomagające i przyspieszające jej renaturalizację.

Zwykle najwięcej prac utrzymaniowych wymagają niewielkie cieki tak już przekształcone, że praktycznie zmieniły się w kanały i rowy potrzebujące stałego utrzymania. Ich bioróżnorodność też jest stosunkowo niewielka i łatwiej znaleźć dla nich odpowiedni okres wykonania niezbędnych prac.

Określenie potrzeby i zaplanowanie odpowiednich prac utrzymaniowych na danym odcinku rzeki rozpoczyna się zwykle od identyfikacji powodowanych przez ciek zagrożeń, czyli sytuacji, w których generuje on ryzyko występowania szkód dla ważnych potrzeb i interesów człowieka. Przy czym ryzyko to powinno być w miarę dobrze oszacowane – czyli oprócz samej możliwości wystąpienia niekorzystnego zjawiska powinno być znane prawdopodobieństwo, z jakim może ono wystąpić. Prawdopodobieństwo to należy pomnożyć przez przewidywane koszty możliwej szkody, tak aby można je było porównać z kosztami zapobiegających jej prac i ocenić tym samym ich opłacalność i celowość.

Generalnie, żaden element rzeki, jej roślinności czy niesionego przez nią materiału nie jest sam w sobie zagrożeniem i nie powinien być usuwany czy przemieszczany, dopóki nie udowodni się, że właśnie on stanowi realne zagrożenie dla danej budowli wodnej lub może spowodować powódź albo niebezpieczny zator. Drzewa, martwy rumosz drzewny, roślinność rzeczna czy żwir lub niesiony piasek mogą wyglądać groźnie, ale pamiętać należy, że są to wszystko bardzo ważne elementy rzecznego ekosystemu. A zachowanie naturalnego ekosystemu rzeki stanowi jeden z obowiązków nałożonych na właściciela wód przez Prawo wodne.

Dlatego jeśli już udowodnimy konieczność odpowiednich prac utrzymaniowych, należy wykonać je w sposób jak najmniej szkodzący ekosystemowi. Oznacza to na przykład umocnienie brzegów naturalnym materiałem zamiast betonu, czy powstrzymanie się przed wycięciem rosnących na nich drzew biocenotycznych – na przykład z wypróchnieniami. I przede wszystkim myśleć przy planowaniu prac – i to nie tylko technicznymi, ale i ekologicznymi kryteriami.

Licencja: Creative Commons
0 Ocena